علوم انسانی

نوشتار حاضر کوشیده است نگرشی متمایز را به این مناسبات داشته باشد. از آن جا که بخش قابل توجهی از قالب‌های مناسباتی این دوره در متون مکاتباتی انعکاس یافته است و تاکنون با اعتنای بر محتوا شناسی این مکاتبات کاری در بین تحقیقات جدید به چشم نمی‌خورد صاحب این قلم به لحاظ آن که پیش از این مقالاتی را در خصوص ابعادی از مناسبات با اتکا بر متون مراسلاتی به دست چاپ سپرده بود، اکنون با نگرشی تحلیلی و به منظور تکمیل مبحث مقالات ذکر شده به نگارش اثر پیش رو مبادرت نمود. در مباحث این نوشتار سعی خواهد شد عمدتاً به این سوال پاسخ داده شود که دیپلماسی مکاتباتی در تنظیم مناسبات طرفین حایز چه جایگاهی بوده است؟ علاوه بر این صفویان در نامه‌های خود با عثمانی سعی داشتند چه مفاهیمی را انتقال دهند؟ به شکل طبیعی به منظور پاسخگویی به این پرسش ابعاد برخوردهای نظامی نیز به فراخور بحث تا حدودی مورد توجه قرار خواهد گرفت. اما در نهایت حجم عمده مطالب رهیافتی به پاسخ‌های مرتبط به پرسش‌های ذکر شده خواهد بود.

کتاب پیش رو از هفت فصل تشکیل شده است که هر کدام از فصول به مناسبت موضوعات مطرح به چندین بند تقسیم شده‌اند. برای بررسی موضوعات از چارچوب نظری مکتب جامعه ‌بین‌الملل استفاده شده است که در اواخر دهه ۱۹۵۰ میلادی بعد از یک دوره برتری آرمان‌گرایی در بین دو جنگ‌ جهانی و پس از آن با تسلط واقع‌گرایی همزمان با شروع جنگ‌ جهانی دوم و شکست جامعه‌ ملل، به‌عنوان یک نظریه در عرصه روابط بین‌الملل نمایان شد. در عین حال نیم نگاهی به رویکرد جامعه شناسی تاریخی نیز صورت گرفته است. در همین راستا تحولات اروپا به شکل یک منظومه در نظر گرفته شده که حاوی ابعاد مختلف فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی است. لذا تلاش شده است تا مباحث اندیشه و فلسفه سیاسی و نظریه‌های روابط بین‌الملل با تحولات تاریخی درهم آمیخته و به خواننده منتقل شوند. همچنین در سراسر متن با استناد به رمان‌ها و سایر آثار هنری مانند فیلم به خواننده نشان داده می‌شود که چگونه تحولات هر مقطع اروپا دست‌مایه آثار ادبی و هنری برجسته شده که با خواندن آن‌ها می‌توان درک بهتری از اوضاع زمانه پیدا کرد.

«سنّت» یعنى رفتار، گفتار و امضاى معصوم، همتاى قرآن و یکى از منابع شناخت دین خداست. برخى افراد، که در زمان حیات معصومان(علیهم السلام)زندگى مى کردند به طور مستقیم به سنّت دست رسى داشتند، اما دیگران به طور غیر مستقیم از سنّت اطلاع پیدا مى کنند. احادیث و روایات وسیله اطلاع ما از سنّت معصومان(علیهم السلام) است. در نتیجه، ما با غور و جستوجو در احادیث، در صدد نیل به سنّت هستیم. بى شک، براى دست یابى به این مطلوب مهم، نیازمند برخى آگاهى ها هستیم. اولین بخش از این آگاهى ها را مى توان «مبانى فهم حدیث» نامید که آگاهى از آن ها براى فهم احادیث ضرورى است.

رخی از مسایل خانواده و جامعهٔ زنان را با توجه به جدیدترین تحولات و تغییرات در جامعه و خانواده با زبانی ساده در اختیار علاقه‌مندان به مطالعهٔ خانواده گذاشته است. این اثر گزیده‌ای از مفاهیم و موضوعات کلاسیک و جدید جامعه‌شناسی زنان و خانواده را به شیوه‌ای همه‌فهم بیان کرده است. درواقع محوریت موضوعات کتاب، با دید انتقادی در حوزهٔ مطالعات زنان و نگرش‌های خانواده، مشکلات و موانع زنان در خانواده و جامعه است. زنانی که نیمهٔ دیگر جامعهٔ انسانی را تشکیل داده‌اند و پرداختن به‌مسایل آن‌ها در نظام خانواده نارسایی‌های موجود در حوزهٔ مطالعات خانواده را می‌نمایاند. در این کتاب علاوه بر مرور اجمالی و مطالعهٔ نظریه‌های جامعه‌شناختی خانواده، به گوشه‌هایی از موارد مطروحه دربارهٔ زنان که به‌نظر می‌رسد در شناخت مسایل و مشکلاتشان مهم هستند، اشاره می‌شود.

کتاب حاضر به معرفی امکانات فناوریهای کمکی و چگونگی بهره گیری و استفاده هدفمند از آنها برای کمک به دانش آموزان با ناتوانیهای شدید و چندگانه در مدارس
می پردازد. ویژگی بارز و مهم این ،کتاب معرفی فناوریهای کمکی کاربردی از جمله میکروسوئیچها، ابزارهای تولید گفتار سامانه های جهت یابی فضایی و سامانه های آموزشی کامپیوتری و چگونگی بهره گیری و تلفیق آنها در برنامه درسي دانش آموزان با نیازهای آموزشی ویژه .است به طور کلی هدف این کتاب ارائه تصویری به روز از شواهد علمی موجود در حوزههای یاد شده برای خوانندگان است.

دورۀ صفویه در سیر تاریخی ایران حایز جایگاه خاصی است. این مکانت از جنبه‌های مختلف قابل توجه و اهمیت می‌باشد. از منظر جغرافیای سیاسی صفویه را بایستی اولین حکومتی تلقی نمود که در سال‌های متمادی تاریخ ایران بعد اسلام توانست یک چارچوب منسجم سیاسی را برای قلمرو ایران بازتعریف نماید و از این منظر به بازسازی هویت سیاسی و جغرافیایی ایران کمک نماید. از طرف دیگر با ایجاد یک هویت جدید مذهبی توانست وجه تشخصی مابین دو حکومت سنی‌مذهب ازبکان در شرق و عثمانی‌ها در غرب ایجاد کند.

همچنین از لحاظ گسترۀ زمانی نیز بایستی اذعان نمود که صفویه با بیش از دویست سال تداوم سیاسی توانست ایده‌های سیاسی و ایدئولوژیک خود را در جامعۀ ایران نهادینه کند. هر چند تحولات ناخوشایندی در زمان سقوط این سلسله برای ایران رقم خورد؛ اما بخشی از میراث‌های عمده‌ای که آنها پدید آورده بودند با تغییرات اندکی در جامعه پایدار و برقرار باقی ماندند.

به موازات اهمیت داخلی شکل‌گیری قدرت صفویه در ایران، از ابعاد منطقه‌ای و جهانی تأثیرگذاری‌ آنها نبایستی غافل بود. موقعیت زمانی شکل‌گیری قدرت صفویان و میزان نقش‌پذیری و حوزۀ بازیگریشان در عرصه‌های برون‌مرزی نشان از جایگاه ویژۀ آنها داشت. در محدودۀ منطقه‌ای مناسبات، برخوردها و تقابل‌های دامنه‌دار صفویان با عثمانی‌ها در غرب و ازبکان و مغولان هند در شرق حاکی از بازیگری فعال در این عرصه‌ها بود. تعارض ایدئولوژیک با این حکومت‌ها و گرفتار بودن در مسائل مرزی نشان می‌داد که صفویان در این عرصه بایستی به طور دایم درگیر رفع و رجوع مسایل مبتلا به باشند به گونه‌ای که این شرایط یک الگوی دایم از تقابل و یا تعامل را مبتنی بر شرایط پیش آمده بر صفویان تحمیل می‌نمود. هر چند در مواردی نیز خود صفویان به جای مواضع واکنشی بیشتر در نقش کنشگران جدی وارد عرصه می‌شدند. با این توصیف بایستی اذعان نمود که دایمی بودن دغدغه تقابل و یا تعامل با عناصر پیش گفته بخشی از ماهیت فکری و اجرایی شاهان صفویه را در تمامی دوره‌های سلطنتی آنها رقم می‌زد.

آنچه که به عنوان برونداد و ماحصل مناسبات جهانی در این دوره خود را بروز می‌دهد، نشانگر رفت‌وآمدهای نسبتاً انبوه با اهداف و برنامه‌های مختلف و متنوع بوده است. همین فراوانی می‌تواند نشانی از پویایی عرصه‌های دیپلماتیک در این دوره تلقی شود.

این نوشتار با تکیه بر اهمیت همین رفت‌وآمد‌ها و میزان توجه کشورهای متقابل به اعزام فرستاده و سفیر در پی آن بر آمده است تا با استفاده از داده‌های منابع موجود از زاویۀ نگرش موضوعی و آماری چشم‌اندازی از ترددهای سیاسی و مکاتبات انجام شده در این دوره را در دو بخش کلی ارایه نماید. آنچه که در کلیت موضوعی بخش اول به نظر می‌رسد، امور سفارتی را در یک وجه عمومی می‌توان به دو گروه سفرای زمان جنگ و زمان صلح تقسیم نمود که هر کدام حامل ویژگی‌ها و شخصیت‌های جداگانه‌ای بودند. از طرف دیگر بسته به نوع مناسبات با هر کشور نیز نوع و تعدا سفرا قابل بررسی و تحلیل جداگانه‌ای می‌باشد. وظایف و جلوه‌های ظاهری شخص فرستاده نیز در زمرۀ سایر نکات مورد توجه خواهد بود. از طرف دیگر آداب و شرایط اعزام سفیر و یا نوع پذیرایی از فرستادگان دیگر کشورها نیز در قسمت دیگری مورد بررسی قرار گرفته است. مشکلات و موانع و دشواری‌های مرسوم و بعضاً غیر معمولی که فراروی فرستادگان قرار داشت محتوای فصل دیگری از این نوشتار است.

در این نوشتار به منظور پوشش دادن به حجم بیشتری از عرصه‌های دیپلماتیک هم به فرستادگان شاهان صفوی به سایر ممالک اشاره رفته است و هم سفرای اعزامی سایر دولت‌ها مورد توجه قرار گرفته‌اند. بعضاً متناسب با شرایط مطلب برخی فرستادگان داخلی نیز مورد توجه واقع شده‌اند.

گرچه در مواردی سفرا در برقراری مناسبات یا ابلاغ پیام‌ها از شیوه‌های شفاهی بهره می‌بردند؛ اما رویه مرسوم و مبتنی بر قواعد سیاسی وقت حاکی از این نکته است که اکثر فرستادگان حامل پیام‌های مکتوب و مستند نیز بودند. این مکتوبات در قالب‌های مختلف دوستانه و یا خصمانه تنظیم و طراحی می‌شد و ارایه‌دهنده بینش و خواسته فرستنده محسوب می‌شد. نظر به اهمیت این مکاتبات و جایگاه آن در عرصه‌های مناسباتی بخش دوم این نوشتار در چند فصل به بررسی شکلی و محتوایی مکتوبات ارسالی صفویان و برخی پاسخ‌های دریافتنی اختصاص یافته است. حجم نسبتاً گسترده نامه‌های بازمانده شرایطی را فراهم می‌نماید که بتوان با مراجعه به متن آنها برخی از رویکردهای حاکم بر جامعه صفوی را به دست داد.